Het landschap dat ademt met mensen
MITEM13 Kroniek 10. Pier 21, Leeuwarden, Nederland: Kanoet

Door: Ungvári Judit
Fotograaf: Zsolt Eöri-Szabó

Het Friestalige theater Pier 21 in Nederland sloot zich aan bij het MITEM-programma, dat theaters van etnische en taalkundige minderheden presenteert, met een bijzondere en hartverwarmende voorstelling, oorspronkelijk gericht op jongeren. De soloproductie werd uitgevoerd door Theo Smedes.

Het feit dat het publiek in Boedapest bij de jeugdvoorstelling niet uit tieners bestond, had ongetwijfeld een zekere charme. Maar dit deed niets af aan de waarde van de productie, die in wezen een educatieve functie vervulde, vooral omdat de toeschouwers de details van de Friese vogels waarschijnlijk met dezelfde naïeve verwondering bekeken als Nederlandse jongeren waarschijnlijk doen wanneer ze zich verwonderen over deze wereld, die wellicht even onbekend voor hen is.

Ik hoorde zelf voor het eerst over de vogels van de Waddenzee, die deel uitmaakt van het UNESCO Werelderfgoed, en ik was totaal niet bekend met dit gebied. De voorstelling, die deze kleine wereld presenteerde in een prachtig raamverhaal, maakte dan ook een grote indruk op me. Het raamverhaal zelf had een eigen symboliek, omdat het het verhaal over de Friese vogels vertelde vanuit het perspectief van een jongen die op zijn vader wacht. Zijn vader komt echter niet opdagen voor het educatieve programma, waardoor de jongen “gedwongen” is om te vertellen over het onderwerp: de Friese eilanden en de vogels die er leven, waar hij alles van weet, omdat hij de presentaties van zijn vader talloze keren heeft aangehoord. In de relatie tussen vader en zoon, die geïnteresseerd is in vogels en ze goed kent, is het moment van overerving te zien waar deze voorstelling over wil spreken. De “hoofdpersoon”, de Noordse stern, die in het Nederlands “kanoet” heet, wordt in het Fries ook wel “mient” genoemd. Het is dus geen toeval dat de jongen in de voorstelling Mient heet. De erfenis van de vader, de diepe kennis en het respect voor kustvogels, werd door Mient, vertolkt door Theo Smedes, doorgegeven aan het publiek. Via hem maakten we kennis met de ruige kustlijn van de Waddenzee, met zijn eilanden en riffen, en zijn gevleugelde bewoners.

Dit soort gemeenschapsgerichte educatie is niet vreemd voor het in 2013 opgerichte theatergezelschap Pier 21, dat dialoog met het publiek over belangrijke maatschappelijke thema’s als missie heeft. Als reizend theater bereiken ze jaarlijks zo’n 15.000 toeschouwers, spelen ze in theaters in Friesland, maar ook in kleinere zalen, en sinds kort proberen ze hun producties, die voornamelijk in het Fries zijn geschreven, ook buiten Nederland te laten zien. Deze taal wordt gesproken door ongeveer 400.000 mensen, en hoewel ze worstelen met het trieste fenomeen van taalverlies op wereldwijde schaal, hebben de leiders van het gezelschap tijdens bijeenkomsten over minderheidstheaters, georganiseerd door het Nationaal Theater, tot nu toe ook positieve ontwikkelingen gemeld, omdat jongeren de Fries steeds vaker gebruiken in de communicatie met hun leeftijdsgenoten.

De basis van de artistieke praktijk van Pier 21 is maatschappelijk geëngageerd verhalen vertellen, aldus de leiding van het gezelschap. Daarom kiezen ze onderwerpen die vragen oproepen over identiteit, sociale ongelijkheid, vrijheid en verbondenheid, de moeilijkheden van het plattelandsleven, euthanasie, de erfenis van het nationale verleden of slavernij. Het is belangrijk voor hen om de problemen van lokale gemeenschappen aan te kaarten en lokale thema’s bekend te maken bij een breder publiek, zowel in Nederland als via internationale samenwerking. “Onze huidige situatie draait om de spanning tussen het lokale en het universele, omdat onze verhalen vaak geworteld zijn in de Friese cultuur en geschiedenis, maar veel verder reiken dan onze regio. Deze dualiteit is zeker een uitdaging, maar biedt ons ook de mogelijkheid om samen te werken met andere theaters die in een vergelijkbare specifieke taalkundige en culturele omgeving werken”, aldus Maaike Beckers, internationaal manager van het Friestalige theater, tijdens het webinar in december, waar deelnemers de oprichting van de Wereld Federatie van Nationaliteitstheaters bespraken.

Ik denk dat deze voorstelling een geweldig voorbeeld was van hoe je een lokale waarde op een voorbeeldige manier kunt laten zien, terwijl je tegelijkertijd de aandacht vestigt op het belang van natuurlijk en cultureel erfgoed. Voor de natuurminnende inwoners van de Friese regio is niet alleen het voortbestaan ​​van de Arctische kustvogels belangrijk, maar ook het landschap dat in een organische eenheid met de mens leeft en ademt. Deze eenheid is vanzelfsprekend verbonden met de zee, de kust, het voor hen unieke geografische gebied en het respect voor de vogels die daarmee samenhangt, omdat hun cultuur hierin geworteld is. In die zin was de Friese theatervoorstelling ook voor ons een voorbeeld, omdat ze de waardering voor onze eigen micro-omgeving benadrukte. Het is van groot belang dat deze lokale waarden, die overal te ervaren zijn en overal zo verfrissend anders zijn, niet verdwijnen. En het allerbelangrijkste is dat de volgende generaties deze waarden leren kennen. Want dan is er hoop.